پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده مسئله حلال و حرام، يكي از بنيادي‌ترين آموزه‌هاي قرآن و روايات است كه تأثير مستقيم آن بر حيات فردي و اجتماعي بارها مورد تأكيد قرار گرفته است. لقمه حرام، به‌عنوان هرگونه مال يا غذاي به‌دست‌آمده به شيوه نامشروع، افزون بر بُعد فقهي، داراي بار اخلاقي و اجتماعي عميقي است كه بر سلامت معنوي و رفتار اجتماعي افراد اثرگذار مي‌باشد. در فضاي پيچيده اقتصادي و اجتماعي معاصر، شناخت دقيق مفهوم و مصاديق آن ضروري‌تر از گذشته به نظر مي‌رسد.اين پژوهش با هدف بررسي مفهومي و مصداقي لقمه حرام از منظر آيات قرآن و روايات معصومين (ع) انجام شد. در بخش مفهومي، با تحليل واژگاني همچون «حرام»، «اكل خبيث» و «محظورات الهي»، روشن گرديد كه حرمت لقمه حرام بر تركيب همزمان معيارهاي عرفي، اخلاقي و وحياني استوار است. در بخش مصداقي، با استناد به متون وحي و سنت، مواردي همچون رشوه، فريب و دروغ در معاملات، غش و كم‌فروشي، سرقت، غصب و تصرف در اموال يتيم به‌عنوان نمونه‌هاي بارز اكل مال به باطل شناسايي و تبيين گرديد. سوال اصلي در اين پژوهش اين است كه مفاهيم و مصاديق لقمه حرام در آيات و روايات چيست؟روش پژوهش به صورت توصيفي-تحليلي و مبتني بر مطالعه كتابخانه‌اي است. داده‌ها از طريق بررسي و تحليل آيات قرآن، تفاسير معتبر، مجموعه‌هاي حديثي و منابع فقهي و اخلاقي استخراج شده و سپس با رويكرد تحليلي، دسته‌بندي و تفسير گرديد.يافته‌ها نشان داد كه مفهوم لقمه حرام در قرآن و سنت، مرزهاي ثابت و روشني دارد اما مصاديق آن در طول زمان قابليت گسترش و انطباق با شرايط نوپديد را دارند. اين پديده آثار فردي چون قساوت قلب و سلب توفيق معنوي، و پيامدهاي اجتماعي مانند تضعيف عدالت، نابودي اعتماد عمومي و گسترش فساد اقتصادي را به دنبال دارد. همچنين، پرهيز از شبهات و رعايت ورع، به‌عنوان مهم‌ترين راهكار پيشگيرانه در سبك زندگي اسلامي مطرح شد. كليدواژه‌ها: لقمه حرام، قرآن كريم، روايات، مفهوم، مصداق، اكل مال به باطل