پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پايان‌نامه حاضر به بررسي «تنزيه خداوند متعال از منظر متكلمان در قرآن كريم» پرداخته است. مسئله تنزيه، به عنوان يكي از اركان اساسي الهيات اسلامي، همواره مورد توجه متكلمان بوده و هر كدام سعي كرده‌اند آن را در قالبي عقلاني و نقلي تبيين كنند. در اين راستا، تنزيه الهي به معناي پاك دانستن خداوند از هرگونه شباهت، جسميت، مكان و تغيير است كه در منابع كلامي از شيخ صدوق تا معاصرين مسلمان همچون علامه طباطبايي، استاد مطهري، و آيت‌الله سبحاني مورد تحليل و تأكيد قرار گرفته است. هدف اين تحقيق، تحليل تطبيقي ديدگاه‌هاي متكلمان اماميّه درباره‌ي تنزيه خداوند است تا نشان داده شود چگونه آنان با استناد به آيات محكم و بهره‌گيري از عقل، به تبيين صفات الهي و نفي هرگونه تشبيه و تجسيم پرداخته‌اند. اين پژوهش با استفاده از روش توصيفي ـ تحليلي، به بررسي و تفكيك آيات تنزيهي قرآن و استدلال‌هاي متكلمان اماميّه پرداخته و به اين نتيجه رسيده كه تنزيه نه تنها مبناي توحيد و فهم صفات كمالي خداوند است، بلكه زمينه را براي تحليل صحيح افعال الهي نيز فراهم مي‌آورد. اين مطالعه نشان مي‌دهد كه در طول تاريخ كلام شيعي، از متكلمان متقدم تا متأخر، تفكرات تنزيهي بر پايه محكمات قرآن و نصوص اهل‌بيت، عدم تشبيه و تجسيم خداوند را در مركز توجه قرار داده است. همچنين اين تحقيق به ضرورت تفكر نو در كلام اسلامي و پاسخ به چالش‌هاي معاصر در حوزه توحيد و صفات الهي تأكيد مي‌كند و ابعادي جديد براي پژوهش‌هاي آينده پيشنهاد مي‌دهد كه مي‌تواند زمينه‌ساز فهم عميق‌تر اين مباحث در كلام شيعه باشد.