پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

زيارت جامعه كبيره از برجسته‌ترين متون شيعي است كه افزون بر تبيين جايگاه والاي اهل‌بيت عليهم‌السلام، از منظر ادبي و بلاغي نيز واجد اهميت ويژه‌اي است. پژوهش حاضر با هدف بررسي كاركردهاي زباني و بلاغي اين زيارت در بستر تاريخي، سياسي و اعتقادي عصر امام هادي عليه‌السلام انجام شده است. اين پژوهش بنيادي با بهره‌گيري از روش توصيفي ـ تحليلي، به تحليل جملات انشايي و اغراض ثانويه آن‌ها پرداخته است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه در زيارت جامعه كبيره ۳۶ جملة انشايي شناسايي شده است كه در ميان آن‌ها جملات ندا با ۵۱ درصد بيشترين فراواني را دارند. پس از آن، جملات دعايي با ۲۸ درصد، قسم با ۸ درصد، امر و استفهام هر يك با ۵ درصد و نهي با ۳ درصد قرار مي‌گيرند. از نظر اغراض ثانويه، مدح و ستايش با ۵۰ درصد بيشترين بسامد را دارد و اغراضي همچون دعا و تمني (۸ درصد)، تأكيد و اظهار صدق، تعجيز، اظهار تواضع و آرزوي پاداش (هر يك ۵ درصد)، و تعظيم و طلب خير واقعي (هر يك ۲ درصد) قرار دارند. اين اغراض بلاغي در برجسته‌سازي مقام اهل‌بيت عليهم‌السلام و ايجاد پيوند عاطفي و معرفتي ميان زائر و امام نقش مؤثري دارند و امام را به‌عنوان محور هدايت و معيار سلامت اعتقادي معرفي مي‌كنند. بر اين اساس، زيارت جامعه كبيره صرفاً متني عبادي نيست، بلكه در بستر اختناق عباسي، ابزاري هدفمند براي انتقال غيرمستقيم معارف امامت و تثبيت هويت شيعي به‌شمار مي‌آيد. واژگان كليدي: زيارت جامعه كبيره، امام هادي عليه السلام، علم معاني، جملات انشايي، اغراض ثانويه.