پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده پژوهش حاضر با عنوان «جايگاه عدل در فقه اماميه و فقه حنفيه» به بررسي تطبيقي مفهوم و كاركرد عدالت در دو مكتب فقهي پرداخته است. مسأله اصلي تحقيق آن است كه عدالت، به‌عنوان يكي از مهم‌ترين ارزش‌هاي اسلامي، چه جايگاهي در فقه اماميه و فقه حنفيه دارد و اين دو مكتب در تعريف، مباني، طرق احراز و كاربردهاي عدالت چه اشتراك‌ها و افتراق‌هايي دارند. اهميت اين تحقيق در آن است كه شناخت دقيق عدالت، افزون بر كاركرد بنيادين در مباحث فقهي، در حوزه‌هاي اجتماعي و حقوقي نيز نقش تعيين‌كننده‌اي دارد و مقايسه دو مكتب مي‌تواند زمينه‌اي براي تقريب و درك متقابل ميان فقه مذاهب اسلامي فراهم آورد. روش گردآوري اطلاعات در اين پژوهش، كتابخانه‌اي و مبتني بر مطالعه منابع اصيل فقهي، تفسيري و كلامي بوده و داده‌ها با روش توصيفي ـ تحليلي پردازش شده است. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه فقه اماميه و فقه حنفيه در اصل ضرورت عدالت و جايگاه بنيادين آن در قضاوت، شهادت، امامت جماعت و زندگي اجتماعي هم‌داستان‌اند، اما در تعريف عدالت، گستره و معيارهاي آن، و نيز در طرق احراز مانند اعتبار حسن ظاهر يا شياع، اختلافاتي دارند. در نتيجه، مي‌توان گفت عدالت در هر دو مكتب، ركن اساسي نظام فقهي و حقوقي محسوب مي‌شود، هرچند رويكردهاي متفاوت آنان در برخي جزئيات، به دو نوع نگاه متمايز در عرصه فقه عملي منجر شده است.