پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

قرآن كريم به عنوان معجزه جاودان پيامبر اكرم(ص)، از ابعاد گوناگون اعجاز برخوردار است كه اعجاز بياني از مهم‌ترين آن‌ها به شمار مي‌آيد. اين نوع اعجاز در هماهنگي ميان لفظ و معنا، گزينش دقيق واژگان، ساختار نحوي، تكرارهاي هدفمند، موسيقي آيات و انسجام ساختاري قرآن آشكار مي‌شود. سوره الرحمن به دليل برخورداري از ساختاري منسجم و ويژگي‌هاي متنوع ادبي، بلاغي و زباني، ظرفيت ويژه‌اي براي بررسي وجوه اعجاز بياني دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسي وجوه اعجاز بياني قرآن در سوره الرحمن انجام شده است. روش پژوهش، توصيفي ـ تحليلي و شيوه گردآوري اطلاعات، كتابخانه‌اي است. در اين پژوهش، آيات سوره الرحمن با بهره‌گيري از منابع تفسيري، علوم قرآني، بلاغي، ادبي و زبان‌شناختي بررسي شده‌اند. در بخش ادبي و بلاغي، تكرار، آرايه‌هاي بياني و بديعي، موسيقي آيات و عناصر هنري و در بخش نحوي، تنوع ساخت‌هاي جمله، تقديم و تأخير، حذف و ايجاز و كاربرد ضماير تثنيه مورد تحليل قرار گرفته است. همچنين، انسجام واژگاني و نحوي، روابط معنايي و شبكه مفاهيم، كاركرد تكرار و تقابل و هماهنگي فرم و معنا بررسي شده است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه اعجاز بياني سوره الرحمن در يك عنصر منفرد خلاصه نمي‌شود، بلكه در هماهنگي ميان عناصر مختلف زباني و بياني جلوه مي‌يابد. تكرار «فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ» در كنار تقابل‌هاي معنايي، ساخت‌هاي نحوي، انتخاب واژگان و آهنگ آيات، موجب انسجام، برجستگي معنا و تأثيرگذاري بيشتر بر مخاطب شده است. بر اين اساس، هماهنگي ميان لفظ، معنا و ساختار، از مهم‌ترين جلوه‌هاي اعجاز بياني سوره الرحمن است.