پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پديده‌ي بدعت در دين، يكي از اساسي‌ترين چالش‌هاي حوزه‌ي معرفت ديني و استمرار سنت اصيل اسلامي است كه در قالب‌هاي گوناگون، از تحريف مفاهيم تا تغيير در آداب و رسوم مذهبي، خود را آشكار ساخته است. بدعت به معناي افزودن چيزي بر دين يا كاستن از آن بدون دليل معتبر است كه در كتاب يا سنت وجود داشته باشد. بزرگ ترين دشمن هر آيين و مكتب الهي است. اين پژوهش با هدف تحليل و تبيين مباني قرآني و روايي «بدعت» و ... انجام شده و همچنين با تأكيد بر ديدگاه‌هاي مقام معظم رهبري (ره) و علامه حلّي (ره) (وفات726 ق)، به بازخواني رويكردهاي معاصر و كلاسيك نسبت به اين مسئله مي‌پردازد. روش تحقيق توصيفي ـ تحليلي است و داده‌ها از طريق مطالعه‌ي كتابخانه‌اي و تحليل محتواي تفاسير، روايات و بيانات استخراج شده‌اند. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه قرآن كريم با تأكيد بر حفظ «صراط مستقيم» و نفي «افتراء به خداوند» ، بدعت را انحرافي از مسير وحي مي‌داند كه موجب سستي ايمان و انقطاع از هدايت مي‌گردد. در منابع روايي نيز، بدعت به منزله‌ي «ضلالت آشكار» معرفي شده و بر نقش عالمان در مقابله با آن تأكيد شده است. در ديدگاه مقام معظم رهبري(ره) ، بدعت، ريشه در غفلت امت از مرجعيت علمي و معرفتي دين دارد و مقابله باآن، نيازمند «بصيرت ديني» و «احياي سنت ناب نبوي» است. از منظر علامه حلّي نيز، مرز ميان اجتهاد مشروع و بدعت ناروا در تبعيت از دليل شرعي و التزام به اصول استنباط فقهي تبيين مي‌شود. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه بدعت، افزون بر پيامدهاي اعتقادي، موجب واگرايي فرهنگي و ضعف انسجام اجتماعي مسلمانان مي‌گردد و تنها از راه بازگشت به منابع اصيل و تربيت فقهي ـ معرفتي مي‌توان از گسترش آن جلوگيري كرد.