پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پژوهش حاضر با عنوان «بررسي اسرار سياسي و اجتماعي حج از ديدگاه امام خميني(ره) و مقام معظم رهبري» به تحليل ابعاد راهبردي حج در عرصه‌هاي سياسي و اجتماعي مي‌پردازد. اين مطالعه با بهره‌گيري از روش توصيفي-تحليلي و با استناد به منابع كتابخانه‌اي، نرم‌افزاري، آيات قرآني، روايات معصومين(ع) و بيانات رهبران انقلاب اسلامي انجام شده است. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه حج، افزون بر جنبه‌هاي عبادي، داراي كاركردهاي چندبعدي سياسي و اجتماعي است كه هر يك با نصوص ديني و حكمت‌هاي الهي قابل تأييد مي‌باشند. از منظر سياسي، اين فريضه الهي بر اساس آيات قرآن كريم همچون «وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجّ» و «وَلِيُبْلِيَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ بِمَا رَزَقَهُمْ» ظرفيت بي‌بديلي براي تحقق وحدت امت اسلامي، مقابله با نظام سلطه و استكبار جهاني و اعلام برائت از مشركان فراهم مي‌آورد. مراسم برائت از مشركان، به عنوان نمادي قرآني و روايي، نشان‌دهنده بيزاري مسلمانان از ظلم و سياست‌هاي اسلام‌ستيز است و كاركردي راهبردي در شكل‌دهي به گفتمان مقاومت دارد. در بعد اجتماعي، حج با ايجاد شبكه تعاملات فراملي، تبادل فرهنگي و ارتقاي رشد فكري مسلمانان و استناد به روايات پيامبر اكرم(ص) و اهل بيت(ع)، موجب تقويت سرمايه اجتماعي، اعتماد متقابل و كاهش اختلافات قومي و مذهبي مي‌گردد. اين كاركردها، امت اسلامي را در مسير تقويت وحدت، فرهنگ مشترك و مسئوليت‌پذيري جمعي هدايت مي‌كند. نتايج تحقيق همچنين نشان مي‌دهد كه از ديدگاه امام خميني(ره)، حج بيشتر بر جنبه‌هاي انقلابي، مبارزه با استعمار و طاغوت تأكيد دارد، در حالي كه از منظر مقام معظم رهبري، اين فريضه الهي ابزاري راهبردي براي هويت‌سازي امت اسلامي، تقويت گفتمان مقاومت و ارتقاي بصيرت سياسي مسلمانان محسوب مي‌شود. اين پژوهش حاكي است كه اسرار سياسي و اجتماعي حج، ريشه در آموزه‌هاي قرآني و روايي داشته و فهم و تحقق آن بدون تكيه بر نصوص ديني ميسر نيست.