پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده پژوهش حاضر با هدف تبيين و استخراج الگوي «خانواده متعالي» در تفاسير معاصر شيعه انجام گرفته است. خانواده در انديشه اسلامي از بنيادي‌ترين نهادهاي اجتماعي شمرده مي‌شود و تعالي آن، نقش مهمي در رشد فردي و تقويت هويت ديني جامعه ايفا مي‌كند. بر اين اساس، قرآن كريم به‌عنوان اصلي‌ترين منبع معرفتي دين، داراي آموزه‌هايي است كه مي‌تواند به طراحي يك الگوي مطلوب براي خانواده منجر شود. در تفاسير معاصر شيعه، با توجه به نيازهاي بشر امروز و تحولات اجتماعي، برداشت‌ها و دلالت‌هاي دقيق‌تري از آيات الهي براي تبيين اين الگو ارائه شده است. اين تحقيق با روش توصيفي ـ تحليلي و رويكرد تفسيري ـ محتوايي به بررسي سه بُعد اساسي در الگوي خانواده متعالي مي‌پردازد: نخست، بعد اعتقادي كه بر محور توحيد، ايمان به معاد، كرامت و مسئوليت‌پذيري انسان شكل مي‌گيرد و بنيان معنوي خانواده را تضمين مي‌كند. دوم، بعد انگيزشي و گرايشي كه جهت حركت خانواده را به سوي سعادت، آرامش، محبت، تربيت الهي فرزندان و تقويت پيوندهاي عاطفي سوق مي‌دهد. سوم، بعد كنشي و رفتاري كه ناظر به تعاملات اعضاي خانواده، رعايت حقوق متقابل، حل تعارض‌ها بر اساس اخلاق، عدالت، مودّت و احسان است. اين سه بعد در كنار يكديگر ساختار هويتي خانواده متعالي را شكل مي‌دهند و اين الگو را از سطح يك نهاد صرفاً زيستي به كانون تعالي روحي و اجتماعي تبديل مي‌كنند. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه مفسران معاصر شيعه با تأكيد بر اصول اخلاقي و معنوي اسلام، خانواده را بستري براي رشد انسان و تحقق جامعه توحيدي مي‌دانند و معتقدند پياده‌سازي اين الگو مي‌تواند به ايجاد روابط سالم، پايدار و سازنده در خانواده‌ها بينجامد. همچنين تحليل تفاسير بيانگر آن است كه تقويت اين مؤلفه‌ها، پاسخي به چالش‌هاي خانواده در جهان معاصر بوده و مي‌تواند زمينه‌ساز ارتقاي فرهنگ خانواده در جوامع اسلامي باشد. واژگان كليدي: الگو، خانواده، خانواده متعالي، معاصر، تفاسير معاصر شيعه.