پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

فرهنگ جاهلي يكي از فرهنگ‌هاي عربي ميان قوم عرب مي‌باشد كه دربردارنده عناصر انحرافي است و پيامبر (ص) و امام علي (ع) هركدام به فراخور شرايط سياسي و اجتماعي جامعه، اقداماتي را براي مقابله با آن انجام داده‌اند. چنانچه، اقدام پيامبر (ص) را مي‌توان در زمينه عناصر انحرافي فرهنگ جاهلي همانند بي‌سوادي، خرافات، فساد و فحشا، فرهنگ انحرافي در امور عبادي، جويا شد كه البته امام علي (ع) علاوه بر مقابله با عناصر انحرافي فوق، به مبارزه با غرور و تعصب نيز پرداختند. از اين نظر مهم است كه عناصر انحرافي جاهلي دوره پيامبر (ص) در دوره امام علي (ع) بازگشته بود. از اين‌رو، پژوهش حاضر به مقايسه ميان مواجهه پيامبر (ص) و امام علي (ع) با عناصر انحرافي فرهنگ جاهلي پرداخته است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه هم پيامبر اكرم (ص) و هم امام علي (ع) با عناصر انحرافي فرهنگ جاهلي از جمله فرهنگ نادرست عبادي، فرهنگ نادرست فساد و فحشا، فرهنگ جهل و بي‌سوادي، سنت خرافي مبارزه كرده‌اند و تلاش كرده‌اند فرهنگ اصيل اسلامي را به مسلمانان نشان دهند و اين فرهنگ را در ميان مردم نهادينه كنند و اما تمايز اقدامات آن‌ها اين بوده است كه پيامبر (ص) در دوره كفر بوده و صفوف مبارزه با عناصر جاهلي آشكار بوده و دشمنان واضح بودند كه نوع مبارزه با عناصر جاهلي را متمايز مي‌كرد؛ اما دوره امام علي (ع)، دوره نفاق بوده و افرادي كه به عناصر جاهلي رجوع كرده بودند، خود داراي مقام برجسته و شخصيت مهم در اسلام بودند و امام علي (ع) همانند پيامبر (ص) با شخصيت‌هاي معلوم‌الحال كه بر طبق عناصر جاهلي زندگي مي‌كردند، مواجه نبود؛ بلكه با جماعت منافق روبه‌رو بود كه عناصر جاهلي را به طور مخفيانه در زندگي خود پياده مي‌كردند و اين مسئله يعني همان نفاق و دورويي، مبارزه را سخت‌تر مي‌كرد. وجه تمايز ديگر، گوناگوني عقايد در دوره امام علي (ع) بوده كه اين مسئله مبارزه با عناصر جاهلي را سخت مي‌كرد.