پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

موضوع شفاعت در ميان مجموعه مباحثي كه در حوزه الهيات به ويژه معاد شناسي مطرح بوده است. هميشه توجهات زيادي را به خود مشغول ساخته است در واقع شفاعت در روز قيامت، روزنه‌اي از اميد و آرزوست كه آيين اسلام به روي گنهكاران گشوده تا از رحمت الهي نااميد نگردند و در اثر بي نصيب دانستن خود از آمرزش الهي در گناه و معصيت فرو نروند. پژوهش حاضر با كمك تفاسير روح المعاني و تفسير الميزان و با روش توصيفي- تحليلي و گردآوري مطالب به روش كتابخانه‌اي به بررسي آيات شفاعت در تفسير روح‌المعاني و الميزان پرداخته است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد با وجود اتفاق نظر درباره اصل وجود شفاعت در مورد نحوه تاثير آن بين مسلمانان اختلاف نظر وجود دارد. شيعه كه نماينده ايشان در اين پژوهش علامه طباطبايي است به تبعيت از فرمايشات ائمه اطهار عليهم السلام راهي ميانه برگزيده است و معتقد است كه شفاعت اولياي خدا منوط به اذن پروردگار جهان است و تا اجازه وي نباشد. هيچ كس نميتواند شفاعت نمايد و اذن خدا بي‌جهت و بي حكمت نخواهد بود و شامل حال كساني مي‌شود كه براي عفو و اغماض شايستگي دارند و لغزش و گناه آنان به مرحله طغيان نرسيده است و رابطه معنوي خود را با خداوند قطع نكرده‌اند. در مقابل آلوسي در تفسير خود، به شفاعت به عنوان نشانه‌اي از رحمت و فضل الهي اشاره مي‌كند. او معتقد است كه شفاعت ممكن است از سوي كساني مانند انبياء، فرشتگان و مؤمنان به مؤمنان ديگر اعطا شود، اما همواره بايد از جانب خداوند باشد. آلوسي تأكيد مي‌كند كه شفاعت نمي‌تواند كساني را كه مستحق عذاب هستند را از عذاب نجات دهد، مگر اين كه خداوند بخواهد. لذا در اين پژوهش سعي و تلاش شده تا ضمن ارائه ديدگاه‌هاي علامه طباطبايي (در كتاب تفسير‌الميزان) و آلوسي (در كتاب روح‌المعاني) پيرامون شفاعت و بيان شباهتها و تفاوتهاي آن، اشكالاتي كه از ناحيه آنان مطرح گرديده همراه با پاسخ تبيين گردد و با استناد به آيات و روايات اثبات كنيم كه مساله شفاعت نه تنها منافاتي با توحيد ندارد بلكه تاكيدي است بر اين كه با تمسك به ارواح طيبه انبياء و اولياء و صالحان در سايه اذن الهي زمينه تقرب و دست يابي به رحمت واسعه الهي براي بندگان فراهم مي‌آيد و در واقع شفاعت بهانه‌اي است براي حفظ رابطه قلبي با اولياي الهي تا در نتيجه اين ارتباط زمينه تكامل انسان‌ها فراهم گردد.