پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

يكي از مهم‌ترين موانع رشد فردي و اجتماعي انسان فقر فكري اوست. فقر فكري قدرت تفكر صحيح را از انسان مي‌گيرد؛ انديشه و تفكري كه اساس انسانيت است و هر گونه محروميت در اين عرصه مي‌تواند بنيان زندگي فردي و اجتماعي را متزلزل كند. قرآن كريم با تاكيد فراوان بر تعقل، تدبر و تفكر، نشان داده است كه انسان بدون انديشه صحيح، به بي‌راهه خواهد رفت. قران و روايات عوامل فقر فكري را معرفي كرده و براي آن راهكارهايي ارائه داده است. عوامل داخلي مانند ضعف در يقين، جهل، غفلت، تقليد كوركورانه، هواي نفس، لجاجت، تعصب، غرور، نفاق، بي‌هدفي و تفاخر و عوامل اجتماعي شامل اختلاف و تفرقه، استكبار، نابساماني‌هاي اقتصادي، فساد، نابرابري‌هاي فرهنگي، فاصله طبقاتي، محروميت، تبليغات انحرافي و بدعت‌ها معرفي مي‌كند. راهكارهاي دروني مبتني بر ايمان، دين، صبر، توسل و تقويت عقل و خردورزي و راهكارهاي بيروني نيز شامل پيروي از هدايت الهي، مجاهدت، برهان و استدلال و بهره‌گيري از نشانه‌هاي الهي را نشان مي‌دهد. يكي از مهم‌ترين دغدغه‌هاي بشري در طول تاريخ، مسئله فقر در ابعاد گوناگون آن بوده است. فقر اقتصادي، فقر فرهنگي، فقر اجتماعي و به ويژه فقر فكري، همواره انديشمندان، فيلسوفان و مصلحان اجتماعي را به خود مشغول كرده است. در حالي كه فقر مادي به آساني قابل مشاهده و اندازه گيري است، فقر فكري به عنوان پديده‌اي پنهان‌تر و پيچيده‌تر كمتر مورد توجه قرار گرفته است. در نگاه اسلامي، انديشه و تفكر، اساس انسانيت است و هر گونه محروميت در اين عرصه مي‌تواند بنيان زندگي فردي و اجتماعي را متزلزل كند. قرآن كريم با تاكيد فراوان بر تعقل، تدبر و تفكر، نشان داده است كه انسان بدون انديشه صحيح، به بي‌راهه خواهد رفت. آيه 22 سوره شريفه انفال«إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِندَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ» نشان مي‌دهد كه فقدان عقلانيت و انديشه، انسان را به مرتبه‌اي پست فرو مي‌برد. بنابراين فقر فكري را مي‌‍‌توان بزرگ‌ترين تهديد براي سلامت معنوي، فرهنگي و اجتماعي جوامع دانست در پژوهش حاضر با روش تحليلي و توصيفي به اين موارد پرداخته شده است.