پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده پديده «ازدواج سفيد» كه به زندگي مشترك زن و مرد بدون ثبت رسمي و شرعي اطلاق مي‌شود، از جمله مسائل نوظهور اجتماعي در ايران به شمار مي‌رود كه با مباني فقهي و حقوقي جامعه اسلامي در تعارض است. اين پژوهش با هدف بررسي مشروعيت اين پديده از منظر فقه اماميه و مقايسه آن با «نكاح معاطاتي» انجام شده است؛ نكاحي كه در آن ايجاب و قبول به‌صورت لفظي انجام نمي‌شود و صرف رضايت عملي طرفين براي تحقق عقد لحاظ مي‌شود. پژوهش حاضر با بهره‌گيري از روش توصيفي-تحليلي و منابع كتابخانه‌اي، به بررسي ديدگاه فقهاي شيعه در خصوص صحت يا بطلان نكاح معاطاتي و نسبت آن با ازدواج سفيد پرداخته است. در فصل اول كليات تحقيق و ابعاد نظري مسئله مطرح شده، فصل دوم به تحليل مباني فقهي نكاح و جايگاه ايجاب و قبول لفظي اختصاص دارد و در فصل سوم پيامدهاي اجتماعي، حقوقي و فرهنگي ازدواج سفيد در جامعه ايران بررسي شده است. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه با وجود برخي شباهت‌هاي شكلي ميان ازدواج سفيد و نكاح معاطاتي، تفاوت‌هاي ماهوي و مبنايي آن‌ها مانع از مشروع دانستن ازدواج سفيد در فقه اماميه مي‌شود. اكثر فقهاي شيعه، انعقاد عقد نكاح را منوط به ايجاب و قبول لفظي و صريح مي‌دانند و معاطات را تنها در عقود معاوضي مالي معتبر مي‌دانند، نه در نكاح. در نتيجه، ازدواج سفيد نه‌تنها فاقد مشروعيت شرعي و قانوني است، بلكه آثار اجتماعي زيانباري همچون تزلزل بنيان خانواده، آسيب‌پذيري زنان و كودكان، و خلاهاي حقوقي را نيز به دنبال دارد. اين پژوهش در پايان، با ارائه راهكارهايي در حوزه آموزش، فرهنگ‌سازي و حمايت از ازدواج شرعي، بر ضرورت مقابله با گسترش اين پديده تأكيد مي‌ورزد.