پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده : امامت يكي از اصول اعتقادي شيعه است . در باور شيعيان افزون بر لزوم رهبري امت در نظام معرفتي قرآن وجود انسانهايي كه واجد ولايت الهي و مفسران كلام خداوندي باشند امري لازم است يعني تفسير شيعه از امامت فراتر از حاكميت و رهبري اجتماعي است لذا همواره مسئله امامت مورد توجه خاص علما و بزرگان اين مذهب بوده و نظرات و آراء متعدد و كتب مفصلي در اين باب ارائه كرده اند از جمله شخصيت هاي كلامي كه در اين خصوص صاحب نظر مي باشد شيخ صدوق است كه با رويكردي نقل گرايانه به بررسي اين مسئله پرداخته و با استعانت از آيات و روايات به اثبات،تبيين و شرح و توضيح آن همّت گمارده است. او با توجه به اعتباري كه براي عقل در پاسخ گويي به مسائل قائل است، در صورت تعارض گزاره هاي اعتقادي حاصل از نقل و قضاوت ناشي از تفكر عقلي، دليل عقل را انكار نمي كند بلكه تعارض را به گونه اي حل مي كند كه با وجود گزاره نقلي گزاره عقلي عموميت خود را از دست مي دهد. اما شاگرد برجسته ايشان شيخ مفيد كه از بزرگان مكتب بغداد مي باشد، علي رغم توجه بسيار به تعاليم قرآن كريم و معصومين، به نحو قابل توجهي از عقل و فرآورده هاي آن استفاده كرده و معتقد است كه عقل براي دفاع از آموزه هاي اساسي وحي كارساز مي باشد، ليكن آن را مستقل نمي داند. ولي چون آموزه هاي ديني مهمترين چيز براي شيخ مفيد است، اگر عقل توانست آن را تأييد كند چه بهتر ولي اگر زماني مخالف عقل بود ، نظر سمع را گرفته و توجهي به عقل ندارد. با اين حال بايد گفت تفاوت چنداني بين شيخ صدوق و شيخ مفيد در به كار بستن عقل وجود ندارد و هر دو عقل را براي خدمت به دين مي خواهند، اما نگاه شيخ مفيد به عقل نگاه مثبت و داراي كاركرد است اما صدوق با وجود نص، كاركردي براي عقل قائل نيست گرچه مخالف اصل عقل و خردورزي هم نمي باشد. به همين علت است كه اختلافاتي را ميان ايشان در مسائلي چون سهوُالنّبي و حدّ غلوّ مشاهده مي-كنيم. كليد واژه: امامت،علم،عصمت،لطف،شفاعت،رجعت،غلو