خانواده در جهان معاصر(1)

شناسه مقاله : 16387

تعداد بازدید : 1205

  • : شكوه نوابي‏نژاد

خانواده در جهان معاصر(1)

س‌ 1. به‌ عنوان‌ اولين‌ سؤ‌ال، اوضاع‌ خانواده‌ را در جهان‌ از ابعاد مختلف‌ به‌ چه‌ نحو ارزيابي‌ مي‌كنيد؟

ج: من‌ ابتدا مقدمه‌اي‌ راجع‌ به‌ جهان‌ بگويم‌ بعد برگردم‌ به‌ وضعيت‌ خانواده‌ در ايران. در ايران‌ متاءسفانه‌ الان‌ به‌ دليل‌ ضعف‌ اخلاقي‌ و ارزشهاي اخلاقي‌ و اين‌كه‌ واقعاً خانواده‌ در اولويت‌ نيست‌ در مجموعه‌ نظام‌هاي‌ غربي‌ و آن‌ دل‌ نگراني‌ و دغدغه‌ نيست‌ براي‌ دولتمردان‌ و فرهنگسازان.

كشورهاي‌ غربي، به‌ عنوان‌ يكي‌ از مسائل‌ درجه‌ دوم‌ روي‌ مسائل‌ خانواده‌ تكيه‌ مي‌كنند. در جاهايي‌ هم‌ كه‌ به‌ همين‌ اندازه‌ به‌ خانواده‌ اهميت‌ مي‌دهند، در جهت‌ پيشرفت‌ و شادي، شادكامي، استقلال، آزادي، روي‌ اين‌ مباني‌ تاءكيد مي‌شود كه‌ از مباني‌ اساسي‌ فرهنگ‌ غرب‌ است. در اين‌ زمينه‌ هاست‌ كه‌ تلاش‌ها و برنامه‌ريزي‌هاي‌ علمي‌ بيش‌تر انجام‌ مي‌شود و حتي‌ قوانينشان‌ در اين‌ محدوده‌ هست. لذا ما با افراط‌ و تفريط‌هاي‌ زيادي‌ در اين‌ زمينه‌ در غرب‌ مواجه‌ هستيم.

مثلاً برخي‌ از كشورهاي‌ غربي‌ اين‌قدر به‌ حقوق‌ زن‌ توجه‌ كرده‌اند كه‌ مردها به‌ دليل‌ اينكه‌ قوانين‌ عمدتاً منافع‌ زنان‌ را حمايت‌ مي‌كنند مستاءصل‌ شده‌اند مثلاً مردها گاه‌ در حسرت‌ ديدن‌ فرزندانشان‌ دچار استئصال‌ هستند. مثلا در حقيقت‌ مردي‌ كه‌ زنش‌ را طلاق‌ مي‌دهد، به‌ گفته‌ ما از حيّز انتفاع‌ ساقط‌ مي‌شود، تا آخر عمر مي‌بايست‌ پول‌ بدهد و نگهداري‌ كند و حق‌ هم‌ ندارد در كيفيت‌ و ماهيت‌ زندگي‌ آن‌ خانم‌ و بچه‌ها هيچ‌گونه‌ دخالتي‌ بكند، نقشي‌ ندارد فقط‌ بايد پول‌ بدهد تا وقتي‌ كه‌ اين‌هابه‌ ثمر برسد و به‌ اصطلاح‌ صاحب‌ درآمد شود. بعضي‌ از كشورهاي‌ غربي‌ با چنين‌ پديده‌اي‌ امروزه‌ مواجه‌ هستند. من‌ يادم‌ مي‌آيد در فرصت‌ سفر مطالعاتي‌ كه‌ در آمريكا بودم‌ چندتا مراجعه‌ اين‌گونه‌اي‌ داشتم. يعني‌ مردهايي‌ كه‌ واقعا در حد استيصال‌ بودند در حد افسردگي‌ بودند. چون‌ يك‌ خانم‌ كه‌ مطلقه‌ مي‌شود در آن‌جا هرچند كه‌ از منظر حضانت‌ مسئوليت‌ بچه‌هايش‌ را به‌ عهده‌ دارد، هيچ‌ ضابطه‌ و چارچوبي‌ براي‌ ايجاد حدودي‌ براي‌ آن‌ نيست. و اين‌ مساءله‌ خيلي‌ به‌ خانواده‌ آسيب‌ مي‌رساند.

مسأله‌ دوم‌ مسأله‌ راحتي‌ و سهولت‌ طلاق‌ گرفتن‌ است. اين‌ مسأله‌ بيشتر به‌ متلاشي‌ شدن‌ خانواده‌ها مي‌انجامد. به‌ عنوان‌ يكي‌ از حقوقي‌ كه‌ زن‌ و مرد دارند؛ اگر آنان‌ نخواهند با هم‌ زندگي‌ كنند، صرف‌ نخواستن‌ آن‌ها مي‌تواند دليلي‌ باشد براي‌ جدايي. اين‌ها از عواملي‌ است‌ كه‌ واقعاً خانواده‌ را از هم‌ مي‌پاشد و در امريكا ديده‌ مي‌شود. در انگليس‌ كه‌ من‌ اخيراً مطالعه‌ مي‌كردم‌ و چند كشور ديگر نيز صادق‌ است.

س:آيا بحث‌ استقلال‌ فرزندان‌ از والدين‌ هم‌ در به‌ وجود آمدن‌ اين‌ وضعيت‌ سهيم‌ است؟

ج‌ ـ بله‌ بچه‌ها بايد هرچه‌ زودتر مستقل‌ شوند ـ البته‌ از بعضي‌ ابعاد و جنبه‌هاي‌ آن‌ بسيار خوب‌ است‌ يعني‌ آن‌ بعدش‌ كه‌ در جهت‌ استقلال‌ بچه‌هاست. بچه‌ها از خيلي‌ كوچكي‌ كاركردن‌ را به‌ عنوان‌ يك‌ ارزش‌ مي‌آموزند همان‌ چيزي‌ كه‌ ما شعارش‌ را مي‌دهيم‌ ولي‌ در عمل‌ بچه‌هايمان‌ را براي‌ آن‌ تربيت‌ نمي‌كنيم، آن‌ها عمل‌ مي‌كنند و خوب‌ هم‌ عمل‌ مي‌كنند بچه‌ها بايد هرچه‌ زودتر بروند كار كنند. من‌ يادم‌ هست‌ وقتي‌ براي‌ درس‌ خواندن‌ رفته‌ بودم‌ رئيس‌ دانشكده‌ ما، كه‌ دانشكده‌ عظيم‌ روانشناسي‌ بود، يك‌ روز كه‌ دانشجوهاي‌ جديد دكترا را دعوت‌ كرده‌ بود كه‌ با اين‌ها آشنا شود گفت: من‌ يك‌ پسر كوچكي‌ هم‌ دارم، منتها او نمي‌تواند با ما شام‌ بخورد چون‌ او بايد روزنامه‌هاي‌ شب‌ را به‌ اصطلاح‌ توزيع‌ بكند. اون‌ روز هم‌ به‌ شدت‌ برف‌ مي‌آمد و واقعاً همه‌ جا يخ‌ زده‌ بود. من‌ در ذهنم‌ بود كه‌ الان‌ يك‌ پسر نوزده‌ ساله‌ وارد مي‌شود ولي‌ بعد ديدم‌ يك‌ پسر كلاس‌ سوم‌ ابتدايي‌ وارد شد. يك‌ باروني‌ پوشيده‌ بود و مابقي‌ روزنامه‌ها را هم‌ آورده‌ بود و مي‌گفت‌ يخ‌ كردم‌ آمدم، چيزي‌ بخورم‌ و دوباره‌ بروم.

استقلال‌ را به‌ شدت‌ دنبالش‌ هستند يعني‌ هر روزي‌ كه‌ بچه‌ها اعلام‌ بكنند كه‌ ما داريم‌ مي‌رويم‌ مي‌گويند به‌ سلامت. استقبال‌ مي‌شود. يك‌ خانمي‌ آمده‌ بود كه‌ استاد دانشگاه‌ سوئد بود، در يكي‌ از همين‌ كنفرانسهاي‌ اخير من‌ با ايشان‌ آشنا شدم، ايشان‌ مي‌گفت: من‌ يك‌ فرزند دارم. ديشب‌ جشن‌ 16 سالگي‌ او بود. امروز صبح‌ هردو با چمدان‌ آمديم‌ بيرون، او رفت‌ كه‌ مستقل‌ زندگي‌ كند و من‌ هم‌ آمدم‌ به‌ ايران.

يعني‌ آن‌ گرما و آن‌ ارتباط‌ و انسجام‌ و آن‌ تعاملات‌ خانوادگي‌ را آن‌ها تجربه‌ نمي‌كنند بنابراين‌ خيلي‌ هم‌ از اين‌ جهت‌ پاي‌بندي‌ زياد براي‌ حفظ‌ انسجام‌ خانواده‌ ندارند.

س‌ : شما 5 سال‌ در غرب،تحقيق‌ ميداني‌ كرديد، زنان‌ به‌ عنوان‌ همسر و مادر چه‌ نقش‌ يا نقش‌ هايي‌ را ايفاء مي‌كنند؟

ج: من‌ نقشي‌ را كه‌ خودم‌ تجربه‌ كردم‌ و در مطالعاتم‌ بيشتر ديدم، نقش‌ ديسپلين‌ دادن‌ است. نظم‌ دادن، قانونمند كردن، در اين‌ زمينه‌ به‌ نظر من‌ خيلي‌ خوب‌ كار مي‌كنند.

اما آن‌ روابط‌ عاطفي‌ را كه‌ ما در خانواده‌ و در نقش‌ زن‌ بخصوص‌ مادر خيلي‌ پر رنگ‌ مي‌بينيم، جاي‌ اين‌ها را من‌ در آن‌جا خيلي‌ خالي‌ مي‌بينيم‌ ولي‌ در ديسپلين‌ ، نظم‌ و اين‌كه‌ هرچه‌ زودتر وارد بازار كار بشوند، پيشرفت‌ كنند، متكي‌ به‌ خودشان‌ باشند. اين‌ها از اولويت‌ بيشتري‌ براي‌ آنها برخوردار است.

س: با توجه‌ به‌ رويكردهاي‌ جوامع‌ غربي، اساساً اين‌ سؤ‌ال‌ پيش‌ مي‌آيد كه‌ «نقش‌ مادري»، يك‌ نقش‌ عام‌ و اجتماعي‌ است‌ كه‌ اختصاص‌ به‌ زن(مادر) ندارد و هر بخشي‌ از خانواده‌ و والدين‌ گرفته‌ تا جامعه‌ قسمتي‌ از آن‌ را انجام‌ مي‌دهند يا اينكه‌ يك‌ نقش‌ منحصر به‌ فرد است‌ كه‌ در انحصار زن(مادر) است.ظاهراً از ماده‌ 4 كنوانسيون‌ برمي‌ آيد كه‌ مادري، يك‌ نقش‌ عام‌ و اجتماعي‌ است.

ج: بله‌ دنبال‌ اين‌ يعني‌Mentality هستند. يعني‌ مادري‌ يك‌ نقشي‌ است‌ كه‌ واقعاً مردها مي‌توانند در آن‌ سهيم‌ و شريك‌ باشند. به‌ همين‌ جهت‌ در برخي‌ از كشورهاي‌ اسكانديناوي‌ همزمان‌ با زايمان، براي‌ مرد هم‌ مرخصي‌ صادر مي‌شود كه‌ او هم‌ پابه‌پاي‌ زن‌ كارها را بكند. بنابراين‌ اين‌ نقش‌ كاملاً قابل‌ تقسيم‌ و قابل‌ تفكيك‌ است.

س: يعني‌ چيزي‌ به‌ عنوان‌ مادري‌ خاص‌ زن‌ وجود ندارد؟

ج: نه، وجود ندارد.

س: از نظر مطالعات‌ علمي‌ و تربيتي‌ چطور؟ آيا همين‌ رويه‌ توصيه‌ مي‌شود؟

ج:اگر چه‌ از نظر علمي‌ يكسري‌ پاتولوژي‌هايي‌ در ارتباط‌ با نقش‌ مادري‌ داريم‌ (مثلاً پديده‌اي‌ مثل‌ پديدهِ‌ ماميزم‌ كه‌ منظور آن‌ وابستگي‌هاي‌ بيش‌ از حد افراطي‌ بين‌ فرزندان‌ و مادر است، كه‌ هم‌ مانعي‌ براي‌ رشد فرزندان‌ محسوب‌ مي‌شود و براي‌ خود زن‌ هم‌ يك پاتولوژي‌ است) ولي‌ به‌ طور كلي‌ آن‌چه‌ را ما از نظر علمي‌ اعتقاد داريم‌ آن‌ است‌ كه‌ سه‌ سال‌ اول‌ زندگي‌ پايه‌گذار امنيت‌ رواني‌ كودك‌ و مادر است‌ و اين‌ نقش، نقشي‌ نيست‌ كه‌ كس‌ ديگري‌ حتي‌ پدر بتواند آن‌ را عمل‌ كند.

س: من‌ يك‌ تفسيري‌ دارم. گاهي‌ وقتها مي‌گويم‌ اين‌ نعمت‌ پرچانگي‌ و پرحرف‌ بودن، زنها كه‌ معمولاً تفسير درستي‌ از آن‌ نمي‌شود، اتفاقاً يك‌ نعمت‌ خداداد است‌ براي‌ آن‌ زماني‌ كه‌ بچه‌ مي‌خواهد زبان‌ باز كند. و مادام‌ سؤ‌ال‌ مي‌كند. صدها بار مي‌پرسد تا ذهنش‌ و دستگاه‌ ادراكش‌ با اين‌ كلمات‌ انس‌ بگيرد.

ج: بله، شكيبايي‌ مادر را در ارتباط‌ با كودك، پدر ندارد. نكته‌ ديگر، اين‌كه‌ از نظر روانشناسي‌ زن‌ و مرد، يك‌ زن‌ توانايي‌ و قابليت‌ اين‌ را دارد كه‌ در آن‌ واحد چند كار را انجام‌ دهد. يعني‌ يك‌ مادر مي‌تواند در آشپزخانه‌ غذا بپزد و بابچه‌اش‌ حرف‌ بزند، در اين‌ فاصله‌ او را ببوسد، بغل‌ كند، تلفن‌ كند فرضاً احوال‌ مادر مريضش‌ را بپرسد، اگر فرضاً دانشجو يا شاغل‌ هست‌ آن‌ كار را انجام‌ دهد، ولي‌ هيچ‌ مردي‌ را نمي‌بينيد در آن‌ واحد چند كار را انجام‌ دهد. مردها يك‌ كار را انجام‌ مي‌دهند. اين‌ مطلب‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ زن‌ در خانواده‌ نقشي‌ خلاق‌ دارد. وقتي‌ زن‌ بچه‌اي‌ را دنيا مي‌آورد و به‌ اصطلاح‌ زايمان‌ مي‌كند در حقيقت‌ خيلي‌ چيزها را همانجا با زايمانش‌ خلق‌ مي‌كند و اين‌ توانايي‌ است‌ كه‌ خداوند در وجود زن‌ به‌ ارمغان‌ گذاشته‌ است.

س: ما در سيستم‌ اقتصادي، اجتماعي‌مان‌ داريم‌ به‌ سمت‌ شاغل‌ كردن‌ زنان‌ پيش‌ مي‌رويم، از طرف‌ ديگر زن‌ها وقتي‌ شاغل‌ مي‌شوند ظرفيت‌ مادري‌ تمام‌ وقت‌شان‌ تقليل‌ پيدا مي‌كند. در اين‌ گونه‌ موارد، آيا نياز فرزندان‌ به‌ مادر تغيير مي‌كند و يا اين‌كه‌ اين‌ نياز فطري‌ است‌ و تغيير نمي‌كند؟

ج: اولاً اين‌ نياز اساسي‌ فرزندان‌ با ورود زنان‌ به‌ بازار كار تغيير نمي‌كند. در فرايند رشد و تكامل‌ يك‌ كودك، ما سالهاي‌ پريتيكال‌ داريم. سالهاي‌ خيلي‌ حساس‌ و مهم. آن‌ سال‌ها حضور مادر حتي‌ حضور فيزيكي‌ او حائز اهميت‌ است. سه‌ سال‌ اول‌ زندگي‌ حداقل‌ بسيار بسيار مهم‌ است. چيزي‌ جاي‌ آن‌ را نمي‌گيرد و الان‌ تمام‌ غرب‌ روي‌ اين‌ مساءله‌ متفق‌القولند و نمي‌دانند اين‌ مساءله‌ را چكار كنند كه‌ اگر كودكي‌ در 2 سال‌ 5/2 اول‌ زندگي‌ از وجود يك‌ رابطه‌ عاطفي‌ مادر برخوردار نباشد در سالهاي‌ بزرگ‌سالي‌اش‌ با مسائل‌ و مشكلات‌ زيادي‌ مواجه‌ خواهد شد.

اين‌ يكي‌ از آن‌ پريتيكال‌هاي‌ زندگي‌ انسان‌ در فرايند رشد و تكامل‌ اوست. بنابراين‌ اين‌ مساءله‌ جايگزين‌ ندارد. واقعاً براي‌ يك‌ كودك‌ به‌ ويژه‌ اگر دختر باشد، سال‌هاي‌ پيش‌ از بلوغ‌ خيلي‌ مهم‌ است‌ كه‌ يك‌ مادر، مادري‌ كه‌ نزديك‌ به‌ او است، مادري‌ كه‌ عاطفي‌ است‌ مادري‌ كه‌ خوب‌ است‌ وجود او چقدر مي‌تواند در هويت‌ جنسي‌ يك‌ دختر مؤ‌ثر باشد.

اين‌ها را علم‌ قبول‌ دارد. چيزي‌ كه‌ در غرب‌ من‌ احساس‌ مي‌كنم‌ يك‌ حلقه‌هاي‌ مفقوده‌ وجود دارد. اين‌ چيزها را آن‌ها هم‌ تاءييد مي‌كنند. تحقيقات‌ آن‌ها نيز اين‌ چيزها را نشان‌ مي‌دهد؛ دلبستگي‌هاي‌ مادر و فرزند و فرزند و مادر، ولي‌ در عين‌ حال‌ قوانين‌ و ضوابطشان‌ آن‌ها مسيرهاي‌ ديگري‌ را طي‌ مي‌كند.

س: فرهنگ‌ فمينيستي‌ اعتقاد دارد اين‌ يافته‌هاي‌ علمي‌ و روان‌شناختي ـ كه‌ شما به‌ گوشه‌اي‌ از آن‌ اشاره‌ كرديد ـ تمام‌ اين‌ها نتيجه‌ فكر مردسالار است‌ چون‌ اساساً در ايجاد ساختار علم‌ حضور مردها حضور پررنگي‌ بوده‌ است. كتابي‌ را در همين‌ رابطه‌ مي‌خواندم‌ با عنوان‌ «مادرم‌ مساوي‌ با خودم» يا كتاب‌ «آشتي‌ مادران‌ جوان با مادران‌ خود» اثر مك‌ فارلند. اين‌ نكته‌ خيلي‌ براي‌ من‌ جالب‌ بود كه‌ يك‌ روزي‌ مادران، ما را به‌ دنيا مي‌آورند. بعداً مادر از ما متولد مي‌شود يعني‌ ما هم‌ به‌ طور ناخواسته‌ نقش‌هاي‌ سنتي‌ مادران‌ مان‌ را استمران‌ مي‌دهيم.

ج: من‌ حرفم‌ را تمام‌ نكردم.. در اين‌ دوره‌هاي‌ پرتيكال‌ بعضي‌ وقت‌ها بچه‌ها به‌ حضور فيزيكي‌ و كمّي‌ نياز دارند. دوراني‌ به‌ كيفيت. بچه‌ها وقتي‌ در مرحله‌ هوشي، حسّي‌ و حركتي‌ هستند حضور فيزيكي‌ مادر را مي‌خواهند مخصوصاً همان‌ 2، 3 سال‌ اول‌ زندگي.در اين‌ دوران‌ هيچ‌ جايگزيني‌ براي‌ مادر تصور نمي‌شود. يك‌ پرستار حتي‌ اگر خيلي‌ خوب‌ تربيت‌ شده‌ باشد و كاملاً وظايفش‌ را انجام‌ دهد (يعني‌ اگر لازم‌ باشد اين‌ بچه‌ روزي‌ 2 دفعه‌ عوض‌ شود روزي‌ 6 دفعه‌ عوض‌ مي‌كند)اين‌ نياز عاطفي‌ كودك‌ را نمي‌تواند تاءمين‌ كند. اما آن‌ مادر بزرگي‌ كه‌ اين‌ بچه‌ را به‌ جانش‌ مي‌چسباند اين‌ بچه‌ به‌ او احتياج‌ دارد. من‌ گاهي‌ به‌ مادرهاي‌ جوان‌ مي‌گويم‌ حتي‌ اگر پاي‌ بچه‌تان‌ بسوزد، شب‌ يا عصر كه‌ از سركار مي‌آئيد بشوئيد آنرا چربش‌ كنيد، بغلش‌ كنيد، حداقل‌ اين‌ كار او را از نظر عاطفي‌ تاءمين‌ مي‌كند. ولي‌ اگر روزي‌ ده‌ بار هم‌ عوض‌ شود ولي‌ ارتباط‌ عاطفي‌ نباشد، بعداً دچار مشكل‌ مي‌شود. اين‌ را من‌ نمي‌گويم‌ تحقيقات‌ مي‌گويد.البته‌ اين‌ نكته‌ را هم‌ بگويم‌ كه‌ كيفيت‌ اين‌ ارتباط‌ نيز خيلي‌ اهميت‌ دارد مثلاً بچه‌ها، مدرسه‌ كه‌ مي‌روند، كيفيت‌ ارتباط‌ و حضور مادر اهميت‌ دارد. ممكن‌ است‌ مادري‌ 10 ساعت‌ هم‌ در خانه‌ باشد ولي‌ اين‌ 10 ساعت‌ هيچ‌ بار مفيدي‌ براي‌ بچه‌اش‌ ندارد.

س: نكته‌اي‌ كه‌ شايد براي‌ زنان‌ ما هم‌ جالب‌ بوده‌ باشد وبه‌ بعضي‌ از نكاتي‌ كه‌ در فرهنگ‌ غربي‌ هست‌ جذبشان‌ كرده‌ باشد، اصالت‌ دادن‌ به‌ موقعيت‌ فردي‌ است. زن‌ ايراني‌ بخصوص‌ الان‌ كه‌ در برزخ‌ سنت‌ و مدرنيته‌ هست‌ احساس‌ مي‌كند كه‌ مادر او، مادربزرگ‌ او، باخته‌ از اين‌ نظر كه‌ خودش‌ را خيلي‌ در خانواده‌ ذوب‌ كرده، پرداختن‌ به‌ خويشتن، به‌ موقعيت‌ فردي‌ و آن‌ هويت‌ فردي‌ را براي‌ زن‌ و مرد، شما چقدر در محدوده‌ خانواده‌ لازم‌ مي‌دانيد؟

ج: به‌ نظر من‌ اين‌ چيزي‌ است‌ كه‌ بايد آموزش‌ ببينيم. اين‌ خيلي‌ مهم‌ است‌ و واقعاً يك‌ نياز است‌ در انسان. ما در فرهنگ‌ حال‌ يكسري‌ باورهاي‌ غلط‌ داريم. اين‌ باورها بايد اصلاح‌ شوند و آن‌ اين‌ است‌ كه‌ وقتي‌ دختر و پسري‌ با هم‌ ازدواج‌ كردند اين‌ها بايد واقعاً در همديگر ذوب‌ شوند، گويي‌ با فتوكپي‌هاي‌ خودشان‌ ازدواج‌ كردند و آن‌ اصالت‌ و فرديت‌ خودشان‌ را مضمحل‌ مي‌كنند؛ در حالي‌ كه‌ به‌ نظر من‌ بايد آموزش‌ دهيم‌ كه‌ اگر فرضاً زن‌ و شوهري‌ در 80 درصد موارد، روي‌ مشتركات‌ حركت‌ كنند و در حدود 20 درصد از موارد، فرديت‌ هايي‌ داشته‌ باشند كه‌ به‌ خانواده‌ آسيب‌ نرساند، اين‌ محدوده‌ آزاد خيلي‌ خوب‌ است‌ و در جهت‌ رشد و كمال‌ خودشان‌ است‌ كه‌ اين‌ آزادي‌ را نيز استنشاق‌ بكنند يعني‌ لازم‌ نيست‌ اين‌ها بروند و همه‌ در هم‌ تنيده‌ بشوند. اين‌ خيلي‌ مهم‌ است. به‌ نظر من، بايد در محدوده‌ اصالت‌ كيان‌ خانواده، جايي‌ را براي‌ نفس‌ كشيدن‌ و آزادي‌ زن‌ يا مرد بدهيم. اين‌ها بايد آموزش‌ داه‌ شود، متاءسفانه‌ مردها از اين‌ استفاده‌ مي‌كنند كاملاً هم‌ استفاده‌ مي‌كنند خيلي‌ بيتشر از 10 درصد و 20 درصد استفاده‌ مي‌كنند. زنها را با همان‌ نگرش‌ مردانه‌شان‌ مي‌گويند تو ديگر ازدواج‌ كرده‌اي‌ فعلاً بپز و بشو و مواظب‌ خانه‌ باش‌ و مواظب‌ بچه‌ باش. كار ديگري‌ غير از اين‌ نداري. در حالي‌ كه‌ او بايد كتاب‌ بخواند و اگر استعدادي‌ دارد، كار بكند. كار بيرون‌ را هم‌ نمي‌خواهد بكند، نكند ولي‌ مي‌تواند در خانه، خودش‌ را رشد بدهد. اين‌ را بايد خيلي‌ روي‌ زنانمان‌ كار كنيم.

س: يعني‌ يك‌ مواردي‌ گلوگاه‌هاي‌ خانواده‌ است، حيات‌ خانواده‌ است...

ج: به‌ فرمايش‌ شما آن‌ گلوگاه‌ها بايد حفظ‌ شود.اما نبايد به‌ كيان‌ خانواده‌ آسيب‌ برسانند.

س: اين‌ مطلبي‌ كه‌ معمولاً اهداف‌ اسناد بين‌المللي‌ هست‌ مانند احقاق‌ حقوق، ايجاد امنيت، رفاه، صلح.آيا اينگونه‌ مقولات، با بحث‌ خانواده‌ و تحكيم‌ آن‌ رابطه‌ و نسبتي‌ دارند يا خير؟ به‌ نظر مي‌رسد غرب‌ مي‌خواهد اين‌ مفاهيم‌ را نگه‌دارد ولي‌ يكي‌ از عوامل‌ مؤ‌ثر بر اين‌ مفاهيم ـ يعني‌ خانواده‌ ـ را تقريباً قرباني‌ مي‌كند.اين‌ رابطه‌ را چگونه‌ ارزيابي‌ مي‌كنيد؟ آيا بحث‌ تحكيم‌ خانواده‌ مي‌تواند يكي‌ از راهكارهاي‌ دستيابي‌ به‌ عدالت‌ اجتماعي‌ و امنيت‌ و رفاه‌ باشد؟ براي‌ اين‌كه‌ به‌ يك‌ جهان‌ صلح‌آميز برسيم‌ آيا خانواده، اصلاح‌ خانواده، افراد و روابط‌ آن‌ها در خانواده، به‌ عنوان‌ سلول‌هاي‌ زنده‌ اجتماع،راهكار اصلاح‌ و امنيت‌ جهان‌ هست‌ يا اينكه‌ حتي‌ در صورت‌ ناديده‌ انگاري‌ خانواده، مي‌توانيم‌ با تقنين‌ قوانين، ايجاد امنيت‌ بكنيم؟

ج: به‌ نظر مي‌رسد به‌ موازات‌ قانون، دو چيز ديگر هم‌ بايد حركت‌ كند و الاّ ما با صرف‌ قانون‌ خوب‌ به‌ جايي‌ نمي‌رسيم. شما نگاه‌ كنيد، ما بسياري‌ از قوانين‌ پيشرفته‌ را به‌ دليل‌ وجود اعتقادات‌ مذهبي‌مان‌ و وجود اسلام‌ داريم‌ كه‌ در هيچ‌ جاي‌ دنيا ندارند. مثلاً كشور پيشرفته‌اي‌ مثل‌ سوئيس، 2 سال‌ است‌ كه‌ تازه‌ زنها حق‌ مالكيت‌ دارند، در حالي‌كه‌ اين‌ حق‌ از اول‌ اسلام‌ به‌ زن‌ داده‌ شده‌ يا خيلي‌ از حقوق‌ ديگري‌ كه‌ در آيات‌ و روايات‌ ما وجود دارد. ببينيد، ما قوانين‌ خوبي‌ داريم، اما اين‌ قوانين‌ به‌ تنهايي‌ نمي‌تواند كيان‌ خانواده‌ را حفظ‌ كند. آن‌چه‌ كه‌ به‌ موازات‌ اين‌ عمل‌ مي‌كند، يكي‌ اخلاق‌ است‌ كه‌ آن‌ هم‌ قابل‌ يادگيري‌ و آموزش‌ است‌ و يكي‌ هم‌ تربيت‌ كردن‌ افراد است‌ براي‌ حفظ‌ اين‌ كيان. مثل‌ يك‌ نجار بايد مهارت‌ بلد باشد. مهارت‌ را بايد يادش‌ داد. به‌ زن‌ و شوهر مهارت‌ زندگي‌ كردن‌ را ياد بدهيم‌ و حفظ‌ اين‌ كيان‌ را و عشق‌ به‌ اين‌ كيان‌ را، فقط‌ همديگر را دوست‌ نداشته‌ باشند.

من‌ چيزي‌ كه‌ هميشه‌ در مشاوره‌هايم‌ مي‌گويم‌ اين‌ است‌ كه‌ كافي‌ نيست‌ شما فقط‌ همديگر را دوست‌ داشته‌ باشيد، بايد زندگي‌ را هم‌ دوست‌ داشته‌ باشيد. بايد متعهد باشيد نسبت‌ به‌ اين‌ كانوني‌ كه‌ الان‌ داريد شكل‌ مي‌دهيد.

س: در اسناد بين‌المللي‌ مثل‌ سند پكن، در فصلِ «زنان‌ و بهداشت» و در فصل‌ «زنان‌ و آموزش‌ و پرورش»، بحث‌ آزادي‌ روابط‌ جنسي‌ را قطعي‌ و كلاً مفروغ‌ عنه‌ گرفته‌ است‌ و مشكل‌ زنان‌ را صرفاً عدم‌ ايمن‌ بودن‌ روابط‌ جنسي،دانسته‌ است. در چندين‌ فصل‌ روابط‌ آزاد را مسلّم‌ مي‌گيرد بعد براي‌ برون‌ رفت‌ از بحران‌ بهداشتي‌ و جلوگيري‌ از انتشار بيماري‌هاي‌ مقاربتي‌ روابط‌ ايمن‌ را توصيه‌ مي‌كند؟

ج: در كنگره‌ جهاني‌ زن‌ در پكن‌ كه‌ بودم، در آن‌جا خيلي‌ از اين‌ تزها مطرح‌ شد كه‌ مورد تاءييد همگان‌ نبود. يعني‌ من‌ بعضي‌ وقتها احساس‌ مي‌كنم‌ كه‌ يك‌ مقدار بي‌انصافي‌ است‌ كه‌ ما حتي‌ سند پكن‌ را باور و اعتقاد چند ميليون‌ زني‌ كه‌ از سراسر جهان‌ رفتند، بدانيم. هيئتي‌ كه‌ از ايران‌ با من‌ بودند از من‌ مي‌خواستند كه‌ بيا و جواب‌ اين‌ها را بده. من‌ مي‌رفتم‌ و اين‌ها بحث‌ مي‌شد و خيلي‌ از همان‌ اروپايي‌ها و خيلي‌ از كشورهاي‌ غربي، حرفهاي‌ ما را تأييد مي‌كردند. شما سند پكن‌ را به‌ عنوان‌ يك‌ ديدگاه‌ كل‌ غرب‌ ندانيد. من‌ قبول‌ ندارم. من‌ اگر خودم‌ نبودم، شايد نظر شما و نظر خيلي‌هاي‌ ديگر را داشتم‌ ولي‌ واقعاً اين‌طور نبود. اين‌ها همه، مورد چالش‌ و بحث‌ قرار گرفت‌ و موافق‌ و مخالف‌ داشت. هيئت‌هاي‌ اعزامي‌ ما اگر مي‌توانستند در كنفرانس‌هاي‌ بين‌المللي‌ خوب‌ استدلال‌ كنند و دفاع‌ خوبي‌ بكنند ـ چيزي‌ كه‌ من‌ هميشه‌ حسرتش‌ را مي‌خورم‌ ـ خيلي‌ مؤ‌ثر بود. ولي‌ وقتي‌ سكوت‌ مي‌كنيم‌ مهر تأييدي‌ است‌ به‌ گفته‌هاي‌ آن‌ها. اين‌ها لبّ مطلب‌ آن‌ها نيست.

اين‌ها آن‌ چيزهايي‌ است‌ كه‌ در صدد گسترش‌ و تأكيدش‌ هستند. نه‌ اين‌كه‌ باور همه باشد.

س: يك‌ بحث‌ اساسي‌ كه‌ الان‌ در جامعه‌ مطرح‌ است‌ اين‌ است‌ كه‌ خانواده‌ داراي‌ بافت‌ طبيعي‌ است‌ يا تاريخي؟ به‌ نظر مي‌رسد آنچه‌ مورد تسالم‌ همه‌ مردم‌ جهان‌ است، بافت‌ طبيعي‌ خانواده‌ است؛ به‌ همين‌ دليل‌ است‌ كه‌ با وجود همه‌ عواملي‌ كه‌ مي‌خواهد خانواده‌ را تخريب‌ كند، ولي‌ خانه‌ و خانواده‌ نمي‌ميرد. خانم‌ «اگزايرفاس» مقاله‌اي‌ دارند كه‌ در آن‌ مي‌گويند با وجود تأثير فردگرايي‌ و فمينيسم‌ بر خانواده‌ ولي‌ باز هم‌ خانواده‌ امريكائي‌ ازدواج‌ مي‌كند. اين‌ نشان‌ دهندهِ‌ ريشه‌ طبيعي‌ آن‌ است.

ج: بله، در آنجا هم‌ اكثريت‌ مردم‌ راه‌ زندگيشان، همين‌ ازدواج‌ است. ولي‌ اقليتي‌ انواع‌ و اشكال‌ ديگر ازدواج‌ را دنبالش‌ مي‌روند.

س: در خصوص‌ بحث‌ تابعيت؛ در كنوانسيون‌ تصريح‌ مي‌شود به‌ اولويت‌ دادن‌ به‌ مصالح‌ فرزندان. اين‌ به‌ چه‌ معناست، صرف‌نظر از اين‌كه‌ تصورش‌ مشكل‌ است،اگر زن‌ و شوهر هم‌ حق‌ تابعيت‌ يكسان‌ داشته‌ باشند، شايد خانم‌ بخواهد فلان‌جا زندگي‌ كند و آقا بخواهد فلان‌ كشور زندگي‌ كند در اين‌ صورت‌ بچه‌ها چه‌ كار كنند،باپدر باشند يا مادر؟ آيا به‌ اين‌ شكل‌ ديگر چيزي‌ از شيرازه‌ خانواده‌ باقي‌ مي‌ماند؟

ج: اين‌ هم‌ از مواردي‌ است‌ كه‌ كيان‌ خانواده‌ را تخريب‌ مي‌كند. يعني‌ به‌ قول‌ خودشان، اين‌ همه‌ كه‌ راجع‌ به‌ كلمه‌ «اينتكرت» صحبت‌ مي‌كنند و بر يكپارچگي‌ و انسجام‌ خانواده‌ تاءكيد مي‌كنند، آيا تابعيت‌ مستقل، با اين‌ همه‌ تاءكيد سازگار است‌ و به انسجام‌ خانواده‌ آسيب‌ نمي‌رساند؟
 

--------------------------------------------------------------------------------

 

  • : نشریه حورا.شماره 3