ارزشمندی حیا و عفاف جنسی در زندگی دختران و زنان

شناسه مقاله : 16355

تعداد بازدید : 550

  • : اکرم حسین‏زاده اصفهانی

ارزشمندی حیا و عفاف جنسی در زندگی دختران و زنان


نوع روابط مثبت و منفی و ارزش‏هایی که هر فرد در قبال غریزه جنسی باید رعایت کند، در دین اسلام به خوبی ترسیم شده است. تدابیری که برای مهار و کنترل این غریزه از زمان فعالیت جنسی لازم است تا فرد را به سلامت از انحرافات و آسیب‏ها برهاند و او را در مسیر تکامل فردی و اجتماعی هدایت کند، جای بسی تأمل و بررسی دارد. از جمله این تدابیر به «حیای جنسی» و «عفت ورزی» می‏توان اشاره کرد.
حیا، به معنای احساس شرم و خجالتی است که موجب خودداری از ارتکاب عمل زشت می‏شود و منشأ آن، درک حضور در برابر موجودی گران‏مایه و ارزشمند است. بدین سبب است که حیا با دین ورزی ارتباطی تنگاتنگ و دوطرفه‏ای دارد. در روایت‏های اسلامی تأکید شده است: «الحیاء من الایمان؛ حیا از ایمان است.» و کسی که حیا ندارد در حقیقت دین ندارد. آنچه باعث می‏شود آدمی به این صفت سازنده و مثبت گرایش یابد، ایمان و بهره‏مندی از نیروی تشخیص عقلانی است. ایمان و حیا موجب می‏شود، شخص در ارتباط با جنس مخالف، از آلودگی به گناه مصونیت یابد و اعتبار خود را به عنوان گوهری گران‏بها حفظ کند. خاصه برای زن؛ چرا که مأموریتی که در خلقت به او داده شده، آن است که با پرداختن به زیبایی و لطف و با خودداری و بی‏نیازی ظریفانه، دل خشن مرد را هر چه بیشتر به سوی خویش بکشاند و او را از مجرای احساس قلب خویش، به همراهی بطلبد.

یکی از فلاسفه غربی می‏نویسد:

شرم رویی، نوعی عقب‏نشینی مدبرانه است که از ترس و پاکی می‏زاید. مرد پخته، امتناع و خودداری ظریفانه زن را دوست دارد. بی‏حیایی موقتا حواس را به خود جلب می‏کند، ولی به سختی ممکن است روح را نیز جلب کند. هر چه ساخته زن زیبا و در دسترس مردان قرار گیرد، برای مرد عادی جذاب، دل‏فریب و موقتی خواهد بود. پس، حیا از دل‏فریبی‏های لطیف زن است که ارزش او را بالا می‏برد.

راز خواستگاری مرد از زن

حیا و خودداری زن، راز خواستگاری مرد از اوست. در قاموس خلقت، خداوند مرد را خواهان و زن را خوانده، مرد را طالب و زن را مطلوب قرار داده است. فطرت مرد، طلب و نیاز است و فطرت زن، جلوه و ناز. اینجاست که کلام علی علیه‏السلام معنای خود را می‏یابد که: «حیا وسیله رسیدن به خوبی است.» حیای دختر موجب عزتمندی و جلب اعتماد و محبت مردان می‏شود و مقدمات ازدواج سالم‏تری را فراهم می‏سازد. چنان‏که یکی از دانشمندان گفته است:
مرد جوان به دنبال چشمان پر از حیا است و بی‏آن‏که بداند، حس می‏کند که این خودداری، از لطف و رقت عالی خبر می‏دهد. حیا، پاداش‏های خود را پس‏انداز می‏کند و در نتیجه، نیرو و شجاعت مرد را بالا می‏برد و او را برای اقدامات مهم آماده می‏کند.
به تعبیر امیرالمؤمنین علی علیه‏السلام : «حیا به عنوان خصلت نفسانی مثبت، از درونی با نجابت حکایت می‏کند.»
ازاین‏رو، آن حضرت، عفت را ثمره و نتیجه آن دانسته‏اند. عفت در واقع، به حیای جنسی، جلوه‏های عملی می‏بخشد و آدمی را در حیطه‏ای از تعاملات و رفتارهای مثبت و به دور از آلودگی و گناه قرار می‏دهد. از همین روست که نیروی کنترل کننده درونی آدمی، هنگام ارتباط با جنس مخالف فعال می‏شود و زن در جایگاه گوهری ارزشمند قرار می‏گیرد که حیای وی موجب جلب مرد به سوی او می‏شود و زن، خلاف فطرت خویش می‏داند که به خواستگاری مردان رود و خود را از الهه عشق بودن تنزل دهد؛ تا حدی که حتی جواب منفی بشنود و سرخورده و بی‏ارزش شود.

آثار حیای جنسی

پی‏آمدهای مثبت و سازنده حیای جنسی بسیار فراوان است که مهم‏ترین آن، دوری از گناه است. حیا موجب دوری آدمی از ارتکاب زشتی و آلوده شدن به پلیدی‏های اخلاقی و جنسی است. گفته‏اند: زنی به مردی پاکدل تمایل داشت، اما با او صحبت و به او اظهار تمایل نمی‏کرد. مرد درمانده شد. ازاین‏رو، روزی او را به کوچه شلوغی وعده داد. زن چون بیامد، گفت: ای وای، اینجا؟! مرد گفت: آری، آن‏که اینجا ما را می‏بیند، در خلوت هم می‏بیند. تن زن بلرزید و منزجر شد و توبه کرد. آری، کسی که خود را در محضر ربوبیِ ناظری محترم و آگاه، چون حق‏تعالی بداند، چگونه می‏تواند خلاف خواست مهربانی چون او، پرده حیا بدرد و تمنای نفْس دَدمنش را پاسخ مثبت گوید؟
از سوی دیگر، روح آدمی از آلودگی به گناه و معاصی، منزجر و متنفر است. با انجام دادن عملی زشت، وجدان بیدارش او را ملامت می‏کند و تا توبه و برگشتی صورت نگیرد، آرامش خویش را باز نمی‏یابد.

عفت و غریزه جنسی

قرآن کریم درباره عفت ورزی می‏فرماید: «کسی که نمی‏تواند ازدواج کند، باید عفت ورزد تا خداوند او را از فضل خویش بی‏نیاز کند.» (نور: 33)
منظور از عفت و پاک‏دامنی، کناره‏گیری از آلودگی‏های جنسی چه در عمل و چه در فکر است. نفْس عفیف آن است که نه تنها عملاً خویشتن‏دار است و مرتکب حرام و خلاف نمی‏شود، بلکه از نظر فکری آنچنان خود را سامان داده است که افکار مخرب در درونش ریشه نمی‏دواند.

ارزش عفت در اسلام

حضرت علی علیه‏السلام ارزشمندترین عبادت را عفت ورزی می‏داند و عفت و پاک‏دامنی را شیوه زیرکان، شرافتمندان و تقواپیشه‏گان برمی‏شمرد. عفت؛ نشانه عقل، زکات زیبایی، غنای باطنی و رشد شخصیت (نساء: 6)، بهترین یاور و همراه و غیرتمندی مرد دانسته شده است.

عفت برای مرد یا زن؟

این‏که کدام یک از مرد یا زن با این ویژگی بیشتر مأنوس‏ترند نیز کلامی در خور بحث است. قرآن کریم سرگذشت عفیفانه حضرت یوسف علیه‏السلام و حضرت مریم علیهاالسلام را در این باره به تصویر می‏کشد. هر دو بزرگوار در این مورد امتحان شدند و در پرتو عفاف و پاک‏دامنی نجات یافتند و سرافراز از امتحان الهی بیرون آمدند؛ ولی واکنش آنان متفاوت بیان شده است:
درباره حضرت یوسف علیه‏السلام ، عدم اهتمام، فکر، قصه و خیال خلاف را مطرح می‏سازد و می‏گوید: آن زن قصد او کرد و او نیز اگر برهان پروردگار را ندیده بود، آهنگ او می‏کرد. (یوسف:24)
خداوند متعال حضرت یوسف علیه‏السلام را فردی معصوم یاد می‏کند که نه فقط به طرف گناه نرفت، بلکه بدی و پلیدی از او دور شد. (یوسف: 24) ولی درباره حضرت مریم علیهاالسلام ، از لحاظ عفیف بودن چیزی فراتر از حضرت یوسف می‏گوید:
سخن این نیست که اگر مریم علیهاالسلام دلیل الهی را مشاهده نمی‏کرد، مایل بود، بلکه حضرت مریم علیهاالسلام در مقام نهی از منکر، به فرشته‏ای که به شکل مردی به حضور او آمده بود، لب می‏گشاید و می‏گوید: اگر تو باتقوا هستی، دست به این کار نزن. «من به خدای رحمان پناه می‏برم اگر تو پرهیزگاری. (مریم: 17)

زیبایی‏های عفت و پاک‏دامنی چگونه جلوه می‏کند؟

1. دریافت فضل و محبت خدا

خداوند متعال به انسان‏های عفیف وعده داده است که آنها را از فضل خویش بهره‏مند سازد. صورت‏های گوناگون از رحمت خدا را در زندگی عفیفانه بزرگان دیده‏ایم. از جمله، مهیا شدن زمینه ازدواجی سالم، عاشقانه و بادوام، آنچنان که پس از دوران صبرورزی یوسف در برابر گناه، دوباره زلیخا برایش جوان شد و وصال شیرین را پس از هجران گناه تجربه کرد. مورد دیگر از نمونه‏های رحمت خدا، استعداد و قابلیت‏های ویژه‏ای است که خداوند به افراد پاک‏دامن عطا می‏کند: «ان تتقوا اللّه‏ یجعل لکم فرقانا؛ اگر تقوا پیشه سازید و دامن خود را از آلودگی حفظ کنید به شما قدرت تشخیص داده خواهد شد».
شیخ رجبعلی خیاط که یکی از عرفای عصر حاضر است، می‏گوید:
در ایام جوانی (حدود 23 سالگی) دختری رعنا و زیبا از بستگان، دلباخته من شد و سرانجام در خانه‏ای خلوت مرا به دام انداخت. با خود گفتم: رجبعلی! خدا می‏تواند تو را خیلی آسان امتحان کند، پس تو هم او را امتحان کن و از این حرام لذت‏بخش و آماده، به خاطر او صرف نظر نما! پس، به خدا عرض کردم: «خدایا! من از این گناه می‏گذرم، تو هم مرا برای خود تربیت کن.» این کفّ نفس و پرهیز از گناه، موجب بصیرت و بینایی من گردید و جهشی معنوی در زندگی‏ام ایجاد شد.
آری، او به جایی رسید که به تربیت الهی توانست در ملکوت عالم، حقایقی را مشاهده کند که دیگران از آن بی اطلاعند. کشف و شهود باطنی‏اش موجب تربیت شاگردان فاضل و گران‏قدری شد که هر کدام منشأ خیری برای جامعه گشته‏اند.

2. پاکی نسل و سلامت آن

در اسلام توصیه اکید بر به جا گذاشتن نسلی پاک وطاهر شده است و این قضیه بدون عفت و پاک‏دامنی زن و مرد میسر نیست. تکثیر نسل، با ارضای غریزه جنسی به صورت غیر مشروع هم ممکن است؛ ولی آیا چنین نسلی می‏تواند حامل و انتقال دهنده میراث‏های عظیم بشر در عرصه‏های معنوی و علمی باشد؟ حضرت یعقوب علیه‏السلام ارضای غریزه جنسی را با ازدواجی پاک و سالم به فرزندش توصیه می‏کند: «زن بگیر، بدان امید که خداوند از او نسلی پدید آورد که زمین را با تسبیح خدا گران بار کند».
یکی از دانشمندان عقیده دارد:
عفت فراوان زن، مسلما خادم مقاصد توالد است؛ زیرا امتناع محجوبانه او کمکی به انتخاب جنسی است. عفت، زن را توانا می‏سازد که با جست و جوی بیشتری عاشق خود را؛ یعنی کسی را که افتخار پدری فرزندانش را دارد، برگزیند.

3. شکوفایی استعدادها

یکی دیگر از جلوه‏های زیبای عفت ورزی را می‏توان در شکوفایی استعدادها و توانمندی‏های افراد مشاهده کرد. محیط سالم و پاک، زمینه فعالیت فکری وخلاقیت را برای مرد و زن فراهم می‏سازد. به ویژه در محافلی که پسر و دختر فعالیت مشترکی را دنبال می‏کنند، ضرورت وجود این خصلت مثبت بیشتر نمایان است. عفت، زمینه‏ساز توجه به وظایفی است که بر دوش فرد گذارده شده است، خیالات باطل را از ذهن می‏زداید و بهره وری شغلی و تحصیلی را افزایش می‏دهد.

4. تعالی عشق به همسر

بی‏گمان آنجا که یک سلسله مقررات اخلاقی، از جمله عفت و تقوی بر روح مرد و زن حکومت کند و زن به عنوان موجودی گران‏بها دور از دسترس مرد قرار گیرد، عشق و محبت، بهتر به فعلیت می‏رسد و در مقابل، بدون این ویژگی، در نهایت زن به ابتذال کشیده می‏شود و محبوبیتش را نزد مردان از دست می‏دهد. در این صورت، فداکاری، از خود گذشتگی و سوز و گدازی که موجب تمرکز قوای نفس به سوی محبوب و معشوق واقعی در زندگی مشترک است، رنگ می‏بازد.

5. حفظ مناعت طبع و آرامش روان

آرامش خاطر و امنیت درونی، یکی دیگر از جلوه‏های زیبای عفت ورزی است. با این خصلت است که آدمی برای ارضای غریزه‏اش ناچار نمی‏شود عزت نفس و مناعت خود را دستخوش ذلت کند و با نگاه‏های آلوده و خیانت‏های فکری و عملی، با دلهره‏ها و ترس‏ها زندگی بگذراند. بر این اساس، اسلام به حفظ حدود و حرمت‏ها در روابط مرد و زن توصیه می‏کند. از نگاه دینی ما، توصیه به خودداری از نگاه حرام و حفظ حیا و عفت جنسی، همپایه رعایت حدود روابط، با رعایت پوشش کامل، میسر و قابل اجراست. نقل است:
مردی نابینا پس از اجازه خواستن وارد منزل علی علیه‏السلام شد. پیامبر مشاهده فرمود که حضرت زهرا علیهاالسلام برخاست و فاصله گرفت و خود را پوشاند. حضرت رسول اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله فرمودند: دخترم! این مرد نابیناست. حضرت زهرا علیهاالسلام پاسخ داد: پدر جان، اگر چه او مرا نمی‏بیند، ولی من او را می‏بینم و او بوی زن را استشمام می‏کند. رسول اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله فرمودند: شهادت می‏دهم که تو پاره تن منی.