قرآن و اصول حاکم بر سنت های الهی بي بي فاطمه ميرفخرالدين – زينب السادات ميرفخرالدين یزد، مدرسه علميه الزهرا

شناسه نوشته : 12358

1393/07/20

تعداد بازدید : 1444

قرآن و اصول حاکم بر سنت های الهی بي بي فاطمه ميرفخرالدين – زينب السادات ميرفخرالدين یزد، مدرسه علميه الزهرا
چكيده
در قران كريم سنت­های الهی يا روش­هاي خاص باري­تعالي براي تدبير عالم هستي با آيات فراواني مشخص شده است. آفرينش موجودات به احسن وجه، هدايت، ارسال رسل، امتحان و امداد الهي، عذاب عاصيان، پاداش و نزول بركات بر مومنان، همگي از جمله سنت­هاي خداوند براي تدبير عالم هستي است. سنن الهی در گروه­هاي مختلف دنيوي و اخروي، مطلق ومقيد، سنن مخصوص جوامع كفر و ایمان طبقه­بندی می­شوند. با بررسي آيات مُبَيِّن سنن، به ويژگي­ها و اصولي خاص كه همچون نخ تسبيحي از ميان تمامي سنن رد شده است، دست می­یابیم. در اهميت بررسي اين اصول همين بس كه با شناخت اين اصول مي­توان قوانين الهي را از ديگر قوانين تمیز داده تا براساس آنها جادة مستقيم زندگي را پيمود و از بيراهه­هاي ضالين و مغضوب عليهم به دور ماند. مؤلفه­هايي چون صحت استناد به باري­تعالي، عدم تبديل و تحويل، قطعيت و تخلف ناپذيري، تداوم در تمامي اعصار و شموليت بر همة افراد، همچون روحي واحد در كالبد تك تك سنن دميده شده­اند. با کنار گذاشتن ويژگي­های مذکور، به آن سنت الهی اطلاق نخواهد شد. در اين پژوهش سعي شده است اصول حاكم بر سنن به صورت جداگانه در آياتي كه در بردارنده سنن متفاوت هستند، تطبيق داده شود. در بيشتر مطالب از تفاسير يا كتبي كه به صورت عام يا خاص به سنن الهي پرداخته­اند، استفاده شده است. هم­چنین سعي شده به چند مورد از شبهاتي كه هنگام بررسي سنن به ذهن خطور می­کند، پاسخ داده شود. شبهاتی مانند: مثل تعارض اختيار انسان با سنن تخلف ناپذير الهي و تعارض سنت رحمت پروردگار با سنت عذاب خطاكاران.
 
كليدواژه­ ها: سنت، تحويل، تداوم، اختيار، جبر، سنن الله، سنت خداوند
 
نتيجه گيري نهايي
در نزد اهل عبرت و دقت، سنن الله يا قوانين كلي ولايتغير الهي كه در تدبير عالم هستي مورد استفاده هستند مورد توجه ويژه اي مي باشند. اين روشها وجريانات داراي ويژگي هاي منحصر به فردي هستند كه باعث شده اين قوانين به نام سنت الهي خوانده شوند. توضيح بيشتر اينكه اصولي بر سنت الله حاكمند كه بين تمامي سنن مشتركند و با تحقيق و دقت در سنن الهي  مي توان آنها را در تمامي انواع سنن چه سنني كه ناظر به عالم تكوينند و چه ناظر به عالم  تشريع، مشاهده كرد:
1-    با نگاهي اجمالي مي توان اين اصول حاكم را اين گونه معرفي كرد:
الف.تمامي مستند به باريتعالي مي باشند، يعني تحت تدبير و اداره ي او هستند.
ب.جريانات كلي و عمومي كه  در رودخانه ي زندگي فردي و اجتماعي جاري مي باشند.
پ.شموليتي فراگير بر تمامي مصاديق گوناگون در زمانها و شرايط محيطي بسيار متفاوت دارند. آنها هيچ نوع وابستگي به گذشته، حال، آينده ندارند.سنن الهي تمامي زمانها حتي آينده را در بر مي گيرد و هرگز مشمول گذشت زمان، كهنه و از مد افتاده نمي شود.
ت.فرا مكاني بودن سنن الهي نيز يكي از ويژگي هاي بارز اين قوانين مي باشد يعني هيچ نوع وابستگي به محدوده هاي جغرافيايي و انواع تقسيم بندي هاي ايجاد شده بر اساس نژاد خاص يا فرهنگ خاص يا منطقه و كشوري خاص ندارند.
ث.تداومي قطعي و بدون تغيير وتبديل دارند. 
ج.بعضي از سنن مقدمه و زمينه ساز جاري شدن سنن ديگري هستند. مثلا توبه، استغفار، توكل، دعا  كه خود، جزء سنن الهي هستند در عين حال باعث جاري شدن و يا جاري نشدن سنتهايي ديگر مي شوند. پس سنن الهي در تعارض و تنافي با يكديگرنيستند.
1-    در هيچ لحظه اي عالم هستي از وجود سنتهاي خدا خالي نيست. هر لحظه وهر لحظه سنن متعددي در عرض هم و در طول يكديگر در حال اجرا مي باشند. بسياري از شبهات ايجاد شده مثل تعارض عذاب يا خلود كافران در جهنم با سنن رحمانيه پروردگار با توجه به اين نكته قابل حل است.
2-    تمامي سنن مقيد الهي و سنن اخروي با سنت اختيار و اراده ي آدمي تعارض ندارند بلكه مكمل هم ميباشند.
3-    نتيجه ي مهمي كه از اين پژوهش به دست مي آيد اين است كه: هرگز نميتوان سنتها و قوانين الهي را از ويژگي هايش جدا كرد يعني خطي كشيد و ويژگي ها را در سمتي و سنتها را در سمتي ديگر قرار داد. چرا كه اگر بخواهيم اصول و ويژگي هاي قوانين الهي را از آنها بگيريم ديگر قانوني الهي باقي نمي ماند پس هر ويژگي، ذاتي قانون الهي است و از آن جدا شدني نيست.
4-     از اين بحث نتيجه ي مهمتري نيز مي توان گرفت: هر جا كه قانون الهي قابليت اجرا پيدا كرد لازمه ي آن اين است كه ويژگي هاي مشترك  و مخصوص هر قانوني نيز اجرا ي شود از اين ويژگي ها به پيامدها و آثار سنن نيز مي توان تعبير كرد. از اين نتايج هيچ راه گريزي نيست. يعني نمي توان توقع داشت كه سنتي بيايد ولي پيامدهايش مثل قطعيت و ثبوت عموميت وشموليت، فرا زماني و فرا مكاني بودن،  تكرار پذيري و استثنا ناپذيري و.... نيايد. دردناكترين و ملموسترين مصداق براي شيعيان هر سال در ايام محرم يادآوري ميشود: سنت تكويني خدا بر اين است در هرزمان و مكاني و برروي هر بدني شمشير ببراند، آتش بسوزاند، بي آبي عطش بياورد و در جنگ يكي غالب باشد وديگري مغلوب. آفتاب كه بتابد گرما ايجاد كند. هرگز در سنت خدا تبديل و تغييري نخواهي يافت. در صحنه ي  عاشورا به خوبي مي توان ويژگيعدم تغير و تبدل، قطعيت و سوار شدن بر تمامي مصاديق و تكرار پذيري را ديد. نمي توان ايراد گرفت كه اي آفتاب در اين جا خنك باش چرا كه بر خيمه ي اهل بيت و تنهاي تشنه ي ذراري پيغمبر مي تابي! اي شمشيرها بدن پسر پيغمبر را نبريد! اي آتش خيمه و خرگاه ناموس پاكترين و شريفترين انسانها را نسوزانيد! اي جنگ غالب اين ميدان را حسين بن علي(ع) قرار بده!
" در بين حمله كنندگان [يك بار هم‏] شمر بن ذى الجوشن دست به حمله برد، او با نيزه‏اش به خيمه حسين [عليه السّلام‏] ضربه‏اى زد و فرياد كشيد: برايم آتش بياوريد تا اين خيمه را بر اهلش آتش بزنم! زنان فرياد كشيدند و از خيمه خارج شدند! [حسين عليه السّلام با ديدن اين صحنه‏] فرياد كشيد: آى پسر ذى الجوشن! تو آتش مى‏خواهى تا خانه‏ام را بر خاندانم به آتش بكشانى؟! خدا تو را با آتش بسوزاند."(سليمانى، 1380، ص 169).
 
پيشنهادات بعدي:
درباره سنن الهي و اصول حاكم بر آن جاي بحث و تحقيق بسيار است. پژوهشگر فقط قطره اي از اين دريا را نشان داد و خود معترف است كه حق مطلب ادا نشد. بحثهاي تخصصي جالب و مفيدي مي تواند در اين باره انجام شود كه مطمئنا راهگشاي بسياري از پژوهشهاي ديگر است.موضوعاتي كه مي توان به عنوان مثال نام برد:
1-    بررسي تخصصي كلماتي كه كليت را مي رسانند. مثل :"مَن، الَّذي ، إنَّ، إنَّما، لام و نون تاكيد".همچنين بررسي واژه "كَلَمات" در قران و نسب ستنجي در ارتباط اين نوع كلمات با سنن الهي
2-    بررسي  كلمات و عباراتي كه نشان دهنده ي سير مشخصي در آيات است.مثل "ذلِكَ، كَذلِك، أنَّ"و اينكه چقدر وجود اين نوع عبارات، نشاني از بيان سنت الهي است.
3-    بررسي تخصصي كلمات و عباراتي كه به صورت جمله ي اسميه و جملات شرطيه در قران و در كلام معصوم آمده است و رابطه ي معنا داري با انواع سنتهاي الهي دارند. اين عبارات بيان كننده ويژگي قطعيت و تخلف ناپذيري در سنن مي باشند. جملات شرطيه نيز مطمئنا از سنن مقيد بحث مي كنند و نشان مي دهند كه هستي، عالم اسباب و مسببات است.
4-    بررسي سنن مقيد به صورت اختصاصي كه در دو گروه سنن مخصوص جوامع مومن و سنن مخصوص جوامع كافر قرار مي گيرند. با اين پژوهش عوامل سعادت و شقاوت فردي و اجتماعي مشخص مي شود ونيازهاي حقيقي بشريت از نيازهاي كاذب او تشخيص داده مي شود. محقق قصد دارد در زمينه سنن مخصوص جوامع مومن و نيازهاي حقيقي آنها پژوهشي را انجام دهد كه به همفكري و راهنمايي صاحبنظران نياز دارد.
5-    تحقيق در باره ي رابطه ي ويژگيها و خصوصيات سنن الهي با صفات باريتعالي. عبارت " در هر لحظه در عالم هستي سنتهاي الهي متفاوتي در حال اجرا هستند و هيچگاه عالم هستي از سنن باريتعالي خالي نيست"مي تواند مدخل بحثهاي علمي در اين زمينه شود.
6-    بررسي و فهم بحثهاي اختيار، جبر محيط و جبر تاريخ، قضا و قدر و آوردن آنها در قالب عبارات ساده و شيوا تا مردم عادي و بخصوص دانشجوياني كه با بيانات سنگين تخصصي ادبي و فلسفي آشنايي ندارند بتوانند از اين نوع نوشته هاي ساده و روان استفاده كرده و پايه هاي اعتقادي خود را محكم كرده به هدفمندي جهان آفرينش اعتقاد راسخ پيدا كنند.
 
فهرست منابع
قران كريم
 دشتى، محمد (1383 ش‏)، ترجمه نهج البلاغة ، قم‏، موسسه فرهنگي تبليغاتي اميرالمومنين(ع)
عبدالباقي، محمد فؤاد (1380)، المعجم المفهرس لالفاظ القران الكريم،(چاپ پنجم)، قم، نشر اسلامي
طيب، سيد عبد الحسين (378 1 ش)، اطيب البيان في تفسير القرآن، (چاپ دوم)، تهران، انتشارات اسلام
موسوى همدانى، سيد محمد باقر (1374) ترجمه تفسير الميزان ، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسين حوزه علميه قم
شمس، مرادعلي(1384)، با علامه در الميزان، قم، نشراسوه
طبرسى، فضل بن حسن (1372 ش) مجمع البيان فى تفسير القرآن (چاپ: سوم )،تهران، انتشارات ناصر خسرو بلاغى
مكارم شيرازى، ناصر(1374 ش)، تفسير نمونه، تهران ، دار الكتب الإسلامية
بابايى، احمد على(1382)، برگزيده تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الاسلاميه
بحرانى سيد هاشم (1416 ق) البرهان فى تفسير القرآن، تهران ، بنياد بعثت
مصباح یزدى، محمد تقى (1367) جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن، تهران، سازمان تبلیغات اسلامى،
شهيد صدر، بي تا ، سنتهاي تاريخ در قران، دفتر انتشارات اسلامي
قرشى، سيد على اكبر (1371 ش) ، قاموس قرآن،(چاپ: ششم)، تهران ، دار الكتب الإسلامية
ورام بن ابي فارس، مسعود بن عيسي (1369 ش‏)، مجموعه ورام،ترجمه محمد رضا عطايى، مشهد، بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى
شيخ صدوق، کمال الدين و تمام النعمه (1395 قمري)، ج 1 (چاپ اول)، قم ، نشردارالکتب الاسلاميه
شيخ صدوق ، محمد بن على‏(1406 ق‏) ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏ ، قم‏: دار الشريف الرضي
مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى (1403ق) ‏‏بحار الأنوار، بيروت ، دار إحياء التراث العربي‏
شيخ بهايى، محمد بن حسين، بسطامى، على بن طيفور (1384 ش‏)، منهاج النجاح في ترجمة مفتاح الفلاح‏، تهران‏، حكمت‏
شیخ صدوق، (1403)، معانی الخبار، ترجمه علی اکبر غفاری قم، نشردفتر انتشارات اسلامی
كلينى، محمد بن يعقوب، (369 ش‏)  أصول الكافي،ترجمه سيد جواد مصطفوى، تهران‏ ، كتاب فروشى علميه اسلاميه
شيخ مفيد، الإرشاد (1413)، ج 1، قم، انتشارات كنگره جهانى شيخ مفيد
مجلسي، محمد  تقي (1414 قمري)، كتاب لوامع صاحب قراني (شرح فقيه) ، 8 ج ، ج 3 ، قم ، نشرموسسه اسماعيليان
سليمانى، جواد (1380 ش)، نخستين گزارش مستند از نهضت عاشورا، (چاپ: دوم)، 1جلد، قم، مؤسسه آموزشى پژوهشى امام خميني
رشاد، علي اكبر(1380)، دانشنامه امام علي(ع)، 12جلد، جلد هفتم:اقتصاد، تهران، نشرآثار پژوهشگاه و انديشه اسلامي
عباسي ، محسن (1384)، سنن الهي و نقش آن در زندگي ما، تهران،نشرمعاونت پژوهشي سازمان تبليغات اسلامي
نصري،عبدالله،(1384)، مباني انسان شناسي در قران(چاپ چهارم)، تهران، نشر دانش و انديشه معاصر
زنجيري، محمد حسين(سنتهاي الهي در پاداش وكيفر)،مركز پژوهشهاي صدا و سيما
غفاري، ابوالحسن (1383)، سنت امتحان در زندگي، تهران، نشر مركز پژوهشهاي صدا و سيما
راغب اصفهاني،حسين بن محمد (1387)، ترجه فارسي مفردات راغب، ترجمه حسين خداپرست،قم نشر نويد اسلام
ابراهيم بن سري زجاج،  ابراهيم ابياري، ناشر دارالكتب المصري، قم 3 جلد
سياح، احمد، (1380)، فرهنگ بزرگ جامع نوين، تهران، نتشارات اسلام
طريحى، فخر الدين (1375 ش) مجمع البحرين، تهران، كتابفروشى مرتضوى
www.tebyan.net/1391
 

نوشته های مرتبط